XML English Abstract Print


1- دانشگاه خوارزمی
2- دانشگاه خوارزمی، پژوهشکده علوم شناختی
چکیده:   (70 مشاهده)
 نقش پیچیدگی خود، ساختار ارزش ­گذاری خودپنداره و وضوح خودپنداره در پیش­بینی انعطاف­پذیری شناختی در نوجوانان مهاجر افغان
مرتضی دلاورپوراقدم، علیرضا مرادی، جعفر حسنی، ربابه نوری
1. دانشجوی دکتری روان­شناسی سلامت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
2. استاد روان­شناسی بالینی، گروه روان­شناسی بالینی، دانشگاه خوارزمی، موسسه آموزش عالی علوم شناختی، تهران، ایران
3. استاد روان­شناسی بالینی، گروه روان­شناسی بالینی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
4. دانشیار روان­شناسی بالینی، گروه روان­شناسی بالینی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
مقدمه
نوجوانان مهاجر از جمله­ی آسیب­پذیرترین قشرها به­شمار می روند چرا که دو هویت بالقوه آسیب­پذیر را با خود حمل می کنند: هویت نوجوانی و هویت مهاجر­بودن (1). در این راستا، علاقه به شناخت و بررسی متغیرهای موثر بر پیامدهای روان­شناختی این گروه از نوجوانان بویژه ارتقای توانایی آنها برای انعطاف­پذیری و سازگاری مثبت با جامعه مقصد، از اهمیت زیادی برخوردار است. انعطاف­پذیری شناختی به مهارتهای شناختی اشاره دارد که سازگاری فرد را بهبود می­بخشند (2، 3). نوجوانانی که دارای انعطاف­پذیری شناختی بالاتری هستند، به منظور سازگاری با شرایط محیطی در حال تغییر از انگیزه و خوداثرمندی بیشتری برخوردارند و بهتر می­توانند با تایید، پذیرش و تلفیق دیدگاه­های متعارض به سمت حل تعارض گام بردارند (4). با وجود بررسی عوامل زیربنایی تاثیر­گذار بر انعطاف­پذیری شناختی از جنبه­های مختلف، نقش ویژگیهای ساختاری خودپنداره مورد غفلت قرار گرفته و بیشتر پژوهشها اغلب بر محتوا و فرآیند خودپنداره متمرکز بوده­اند (5). هدف مطالعه حاضر این بود که نشان دهد بخشی از انعطاف­پذیری شناختی را می­توان به وسیله مولفه­های خود ساختاری تبیین کرد. بدین منظور در این پژوهش، سه ویژگی اصلی خود ساختاری مورد مطالعه قرار گرفت که عبارتند از: (1) پیچیدگی خودپنداره، (2) ساختار ارزش­گذاری خودپنداره و (3) وضوح خودپنداره.
روش
پژوهش حاضر توصیفی و از نوع همبستگی بود. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل کلیه نوجوانان مهاجر افغان ساکن ایران که در سال 1400 در یکی از مدارس یا مراکز حمایت از مهاجرین افغان واقع در شهرهای تهران، قم، مشهد و سمنان مشغول تحصیل بود. از بین جامعه آماری مذکور 147 نفر با دامنه سنی 11 تا 19 سال به شکل نمونه­گیری در دسترس انتخاب شدند. ملاک ورود به پژوهش داشتن سواد لازم برای خواندن و نوشتن در دامنه سنی 11 تا 19 سال بود. ملاکهای خروج نیز عبارت بودند از: ابتلا به اختلال روان­شناختی مانند روان­پریشی و مشکلات بینایی یا شنوایی که رابطه با آزمونگر را مختل سازد. داده­ها در بازه زمانی اسفند 1399 تا مهر 1400 جمع­آوری گردید. به منظور رعایت موازین اخلاقی در پژوهش با هماهنگی مسئولین مراکز و مدارس، از والدین نوجوانان و نوجوانان رضایت برای شرکت در مطالعه گرفته شد. همچنین پژوهش حاضر با کد اخلاق IR.KHU.REC.1399.041 درکمیته اخلاق پزشکی و زیستی دانشگاه خوارزمی به تصویب رسید. ابزار پژوهش شامل موارد زیر بود: مقیاس وضوح خودپنداره (SCC scale) (1996)، تکلیف دسته­بندی اسنادهای خودتوصیفی  Linville (self-descriptive attribution- sorting task) (1987) و آزمون دسته­بندی کارتهای ویسکانسین (WCST) (1993).
یافته­ها
از بین 147 نوجوان شرکت­کننده تعداد 80 نفر دختر و 67 نفر پسر بودند. میانگین و انحراف­معیار سنی نوجوانان پسر (2/12 ، 14/13) و نوجوانان دختر (2/48 ، 14/93) بود. همچنین میانگین و انحراف معیار سنی کل نوجوانان (2/35 ، 14/56) بود. بیشتر شرکت­کنندگان حاضر در پژوهش (76/2 %) از مهاجرین نسل دوم بودند که یا در ایران متولد شده و یا قبل از سن شش سالگی به ایران مهاجرت کرده بودند. نتایج نشان داد رابطه بین ساختار ارزش­گذاری با تعداد پاسخهای غلط (0/25-= r)، ساختار ارزش­گذاری با خطاهای درجاماندگی (0/22- =r)، ساختار ارزش­گذاری با تعداد طبقات تکمیل­شده ( 0/25 =r) ، وضوح خودپنداره با تعداد پاسخهای غلط (0/22 - =r)، وضوح خودپنداره با تعداد خطاهای درجاماندگی (0/19 - = r) و وضوح خودپنداره با تعداد طبقات تکمیل­شده (0/2 =r) معنادار بود.  نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که ساختار ارزش­گذاری و وضوح خودپنداره، توانایی پیش­بینی 10/8 درصد از واریانس نمرات شاخص تعداد طبقات تکمیل­شده را به طور معنادار ( 0/01 > P) و 11/7 درصد از واریانس نمرات شاخص تعداد پاسخهای غلط را به طور معنادار (0/001 > P) دارند. ساختار ارزش­گذاری بیشترین سهم را در تبیین متغیرهای ذکر شده داشت. همچنین تحلیل رگرسیون برای شاخص تعداد خطاهای درجاماندگی در یک گام صورت گرفته است و نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که در میان مولفه­های خود ساختاری، ساختار ارزش­گذاری توانایی پیش­بین حدودا 5 درصد از واریانس نمرات شاخص خطاهای درجاماندگی (0/01 > P) دارد. پیچیدگی خودپنداره رابطه معناداری با انعطاف­پذیری شناختی نداشت.
نتیجه گیری
نتایج کلی پژوهش نشان داد که دو ویژگی ساختار ارزش­گذاری و وضوح خودپنداره قادر به پیش­بینی انعطاف­پذیری شناختی هستند. بعلاوه، از میان ویژگیهای خود ساختاری بررسی­شده، ساختار ارزش­گذاری خودپنداره بیشترین نقش پیشبین  را در تمام شاخص های مربوط به انعطاف­پذیری شناختی به دست داد. همچنین، تحلیل رگرسیون نشان داد بین پیچیدگی خودپنداره و انعطاف­پذیری شناختی رابطه معناداری وجود ندارد. در مجموع می­توان گفت علاوه بر محتوا، توجه به ویژگیهای خود ساختاری نیز در درک تجلی رفتارهای افراد بویژه گروه­های در معرض خطر حائز اهمیت اساسی است. به عنوان پیشنهاد کاربردی می توان توصیه کرد برنامه­هایی در ارتباط با ارتقای وضوح خودپنداره، بسط شناختی و تقویت انعطاف­پذیری شناختی نوجوانان مهاجر افغان در ایران در جهت افزایش سازگاری ایشان طراحی و به اجرا درآید.
در این پژوهش به علت تعطیلی مدارس و مراکز به دلیل شیوع بیماری همه­گیر کووید 19 دسترسی به نوجوانان مهاجر افغان با محدودیت مواجه بود. از جمله محدودیت­های دیگر پژوهش می توان به عدم نتیجه­گیری علت و معلولی به دلیل ویژگی پژوهشهای مقطعی، اختلاف­نظر در روایی و پایایی شاخص H لینویل، محدودیت در تشریح تمام سازه­های مرتبط با انعطاف­پذیری شناختی بویژه عوامل بافتی فرهنگی و مشکلات استفاده از مقیاس خودگزارشی برای وضوح خودپنداره اشاره کرد. در نتیجه با در نظر گرفتن این محدودیت ها، تعمیم نتایج باید با احتیاط کافی صورت بگیرد. با توجه به محدودیت­های فوق، بررسی نقش ویژگیهای خود ساختاری از طریق مطالعات طولی، یافتن شاخص روا و پایاتری از پیچیدگی خودپنداره، مقایسه گروه­های مختلف بویژه با نوجوانان کشور مقصد و بررسی نقش تعدیل­کنندگی رابطه خود ساختاری با انعطاف­پذیری از طریق متغیرهای دیگری همچون راهبردهای فرهنگ­پذیری، تنظیم هیجان، ابعاد شخصیتی و میزان تجربیات شدید کودکی می­تواند به یافته­های قابل­تامل­تری منتهی شود.
 
     
نوع مطالعه: پژوهشي اصیل | موضوع مقاله: روان شناسی شناختی
دریافت: 1401/2/12 | پذیرش: 1401/5/10

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به تازه های علوم شناختی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2022 CC BY-NC 4.0 | Advances in Cognitive Science

Designed & Developed by : Yektaweb