fa بهبود توانایی تشخیص اخبار جعلی از طریق بازی؛ مقایسه دو روش تولید خبر جعلی و درست روان شناسی شناختی پژوهشي اصیل Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><span style="line-height:150%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="AR-SA"><span style="line-height:150%"><span b="" style="font-family:" titr="">مقدمه</span></span></span></b><b><span dir="LTR"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">:</span></span></span></b><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> گسترش اخبار جعلی، چالشی جدی برای افکار عمومی و تصمیم‌گیری اجتماعی ایجاد کرده است. نظریه تلقیح روانی به‌ ویژه از طریق بازی‌های آموزشی مانند &laquo;</span></span><span dir="LTR"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Bad</span></span></span> <span dir="LTR"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">News</span></span></span><span lang="AR-SA"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">&raquo;، راهبرد پیشگیرانه‌ای برای افزایش مقاومت شناختی در برابر اطلاعات گمراه‌کننده ارائه می‌دهد. هدف اصلی این مطالعه مقایسه اثربخشی دو مکانیسم مبتنی بر تلقیح (تمرین تولید اخبار جعلی در مقابل تمرین تولید اخبار درست) در بهبود توانایی تشخیص اخبار جعلی در بستر رسانه‌ای ایران بود.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="line-height:150%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="AR-SA"><span style="line-height:150%"><span b="" style="font-family:" titr="">روش کار:</span></span></span></b><b> </b><span lang="AR-SA"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">این مطالعه تجربی با طرح پیش‌آزمون_پس‌آزمون با گروه کنترل انجام شد. </span></span></span><span lang="FA"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">۱۹۲ </span></span></span><span lang="AR-SA"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">کاربر ایرانی (</span></span></span><span lang="FA"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">۱۸</span></span></span><span lang="AR-SA"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> تا </span></span></span><span lang="FA"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">۳۰</span></span></span><span lang="AR-SA"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> سال) به ‌صورت تصادفی متوالی در سه گروه </span></span></span><span lang="FA"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">۶۴</span></span></span><span lang="AR-SA"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> نفری شامل دو گروه آزمایش (بازی‌ اخبار بد و اخبار خوب) و یک گروه کنترل (بازی تتریس) قرار گرفتند. هر دو بازی چهار روش رایج تولید اخبار جعلی را آموزش دادند. توانایی تشخیص با دو نسخه آزمون در پیش و پس‌آزمون سنجیده شد. تحلیل داده‌ها با مدل خطی تعمیم‌یافته مختلط انجام گرفت.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="line-height:150%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="AR-SA"><span style="line-height:150%"><span b="" style="font-family:" titr="">یافته‌ها:</span></span></span></b><b> </b><span lang="AR-SA"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">تحلیل‌ها اثر تعاملی معنادار بین گروه و زمان را نشان داد (001/0</span></span></span><span lang="AR-SA"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">></span></span></span><span dir="LTR"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">P</span></span></span><span lang="AR-SA"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">)</span></span></span><span dir="LTR"><span style="line-height:150%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">.</span></span></span><span lang="AR-SA"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> هر دو مداخله در مقایسه با کنترل موجب بهبود عملکرد شدند، اما گروه &laquo;اخبار خوب&raquo; عملکرد بالاتری داشت. میزان بهبود تجمیعی برای گروه &laquo;اخبار خوب&raquo; &nbsp;2/15 درصد، &laquo;اخبار بد&raquo; 3/8 &nbsp;درصد و کنترل 2/3- درصد بود.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="line-height:150%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><b><span lang="AR-SA"><span style="line-height:150%"><span b="" style="font-family:" titr="">نتیجه‌گیری:</span></span></span></b><span lang="AR-SA"><span style="line-height:150%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> نتایج نشان داد تمرین دفاع (تولید اخبار درست) در مقایسه با تقلید حمله (تولید اخبار جعلی) راهبرد مؤثرتری برای مصونیت شناختی است و توانایی تشخیص را حدود دو برابر افزایش می‌دهد. محدودیت‌های مطالعه شامل تمرکز بر گروه سنی جوان و بافت فرهنگی خاص بود؛ پژوهش‌های آینده با نمونه‌های متنوع‌تر و دوره‌های پیگیری طولانی‌تر توصیه می‌شود.</span></span></span><span dir="LTR"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span></span></span></span></span></div> <div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><span style="line-height:115%"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Introduction:</span></span></b><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> The spread of fake news has become a serious challenge for public opinion and social decision-making. Psychological inoculation theory, particularly through educational games such as &ldquo;Bad News&rdquo;, offers a preemptive strategy for enhancing cognitive resistance against misleading information. The main aim of this study was to compare the effectiveness of two inoculation-based mechanisms (practice in producing fake news versus practice in producing true news) in improving the ability to detect fake news within the Iranian media context. </span></span></span></span><br> <span style="line-height:115%"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:#0e101a">Methods:</span></span></span></b><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:#0e101a"> An experimental pretest/posttest design with a control group was used. In total, 192 Iranian users (age: 18-30) participated in this study. The participants were divided into three groups of 64 using a sequential random allocation procedure. Two intervention groups played cognitive games (&ldquo;Bad News&rdquo; and &ldquo;Good News&rdquo;), while the control group played Tetris. Each game taught the four most common methods of producing fake news. The fake news detection ability was assessed using a two-item test (two versions) at pretest and posttest. The data were analyzed using Generalized Linear Mixed Model analysis.</span></span></span></span></span><br> <span style="line-height:115%"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:#0e101a">Results:</span></span></span></b><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:#0e101a"> The results indicated a statistically significant interaction between the group and the time (P<0.001). Overall, the treatment groups improved significantly from pretest to posttest, while the control group decreased (P<0.001). Specifically, the detection ability increased by 15.2%, 8.3%, and -3.2% for the &ldquo;Good News&rdquo;, &ldquo;Bad News&rdquo;, and control groups, respectively.</span></span></span></span></span><br> <span style="line-height:115%"><span calibri="" style="font-family:"><b><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:#0e101a">Conclusion:</span></span></span></b><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:#0e101a"> Defense practice (true news) can increase cognitive immunity by ~15%, which is ~1.7 times higher than that of the attack practice (fake news) of ~8%. Although there is no doubt about the contribution of cognitive inoculation, further research is needed to generalize these results to different populations.</span></span></span></span></span></span></div> <div><br> <div class="msocomtxt" id="_com_1" language="JavaScript" on=""></div></div> </div> اخبار جعلی, اخبار درست, بازی شناختی, مصونیت شناختی, سواد رسانه‌ای Accurate news, Cognitive game, Cognitive immunity, Fake news, Media literacy 63 74 http://icssjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-2118-1&slc_lang=fa&sid=1 Nafiseh Sanaeipour نفیسه ثنایی‌پور 253961390 0009-0007-4554-7578 No PhD Student in Cognitive Psychology, Institute for Cognitive Science Studies, Tehran, Iran دانشجوی دکتری روان‌شناسی شناختی، موسسه آموزش عالی علوم شناختی، تهران، ایران‌ Javad Hatami جواد حاتمی 1290752826 100319475328460020326 No Professor, Department of Psychology, Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran استاد، گروه روان‌شناسی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Sara Ershadmanesh سارا ارشادمنش 2141152305 100319475328460020327 No Postdoctoral Researcher, Department of Computational Neuroscience, Max Planck Institute for Biological Cybernetics, Tubingen, Germany محقق پسا دکترا، گروه علوم اعصاب محاسباتی، موسسه سایبرنتیک زیستی ماکس پلانک، توبینگن، آلمان Maryam Behboodi مریم بهبودی 65 100319475328460020328 No Assistant Professor, Department of Statistics, Faculty of Converging Sciences and Technologies, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran استادیار، گروه آمار، دانشکده علوم و فناوری‌های همگرا، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Seyed Mohammad Mahdavi سید محمد مهدوی Sm_mahdavi@mut.ac.ir 0078119057 100319475328460020329 Yes Assistant Professor, Malek-Ashtar University, Tehran, Iran استادیار، دانشگاه مالک اشتر، تهران، ایران