Advances in Cognitive Sciences

fa تأثیر برنامه آموزشی مبتنی بر خِرد بر مهارت‌های فراشناختی، راهبردهای تنظیم هیجان و تصمیم‌گیری اخلاقی The impact of a wisdom-based educational program on metacognitive skills, emotion regulation strategies, and ethical decision-making آموزش و پرورش و بازتوانی شناختی پژوهشي اصیل Research <div style="text-align: justify;">مقدمه: در سال‌های اخیر، خِردپژوهان بر این باورند که بسیاری از بحران‌های فردی، اجتماعی و جهانی ناشی از بی‌خِردی نوع بشر است و بر این اساس، آموزش خِردورزی را رسالت اساسی نظام‌های آموزشی می‌دانند. در این راستای مطالعه حاضر با هدف تأثیر برنامه آموزشی مبتنی بر خِرد بر مهارتهای فراشناختی، راهبردهای تنظیم هیجان و تصمیم‌گیری اخلاقی انجام شده است. روش کار: طرح پژوهش حاضر نیمه‌آزمایشی پیش‌آزمون_پس‌آزمون و پیگیری با گروه کنترل بود. نمونه شامل ۶۰ دانش‌آموز پایه ششم از مدارس غیرانتفاعی شهر همدان بود که به روش در دسترس انتخاب شدند. پس از غربال‌گری اولیه، به‌ صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۳۰ نفر) و کنترل (۳۰ نفر) گماشته شدند. گروه آزمایش مداخله‌ای ۳۰ جلسه‌ای (هر جلسه ۴۵ دقیقه) دریافت کرد، در حالی که گروه کنترل فعالیت‌های آموزشی معمول خود را ادامه داد. ابزارها شامل پرسشنامه مهارت‌های فراشناختی (O'neill و Abedi 1996)، چک‌لیست تنظیم هیجان (Shields و Cicchetti 1998) و آزمون تصمیم‌گیری اخلاقی (Starke و همکاران، 2011) بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس چندمتغیری با اندازه‌گیری مکرر در نرم‌افزار SPSS-26 تحلیل شدند. یافته‌ها: نتایج آزمون تعقیبی نشان داد که آموزش مبتنی بر خِرد در مرحله پس‌آزمون و پیگیری موجب بهبود معنادار خرده‌مقیاس‌ها در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شد (05/0P<). در سازه مهارت‌های فراشناختی، تأثیر خرده‌مقیاس آگاهی فراشناختی، راهبرد شناختی، برنامه‌ریزی و خودبازبینی معنادار بود. در تنظیم هیجان، تأثیر معنادار بر کاهش بی‌ثباتی هیجانی و عدم تناسب موقعیتی ابراز هیجان و ارتقای معنادار خودآگاهی در ابراز هیجان‌ها، کنترل و مدیریت هیجان‌های منفی و انعطاف‌پذیری هیجانی بود. در تصمیم‌گیری اخلاقی نیز بهبود معنادار نمرات گروه آزمایش تأیید شد (05/0P<). نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج می‌توان گفت برنامه آموزشی چندبعدی مبتنی بر خِرد می‌تواند مهارتهای فراشناختی، تنظیم هیجان و تصمیم‌گیری اخلاقی را ارتقا دهد. بنابراین ضرورت دارد نظام‌های آموزشی، مراکز تربیتی و مشاورهای مداخله‌های مبتنی بر خِرد را مورد توجه قرار دهند. </div> <div style="text-align: justify;">Introduction: Wisdom scholars contend that numerous individual, social, and global crises arise from human unwisdom, positioning the cultivation of wisdom as a core mission of educational systems. Addressing this need, the present study examined the effect of a wisdom-based educational program on metacognitive skills, emotion regulation strategies, and moral decision-making. Methods: A quasi-experimental pretest–posttest–follow-up design with a control group was used. The sample included 60 sixth-grade students from non-profit schools in Hamadan, Iran, selected through convenience sampling. After eligibility screening, participants were randomly assigned to the experimental (n=30) or control group (n=30). The experimental group received a 30-session intervention (45 minutes each), while the control group continued routine educational activities. Instruments included the O’Neil and Abedi Metacognitive Skills Questionnaire, the Shields and Cicchetti Emotion Regulation Checklist, and the Starkey et al. Moral Decision-Making Test. Data were analyzed using repeated-measures MANOVA in SPSS-26. Results: Post hoc analyses indicated that, at both posttest and follow-up, the program produced significant improvements across subscales in the experimental group relative to controls (P<0.05). For metacognitive skills, significant effects emerged in metacognitive awareness, cognitive strategy, planning, and self-monitoring. For emotion regulation, findings showed significant reductions in emotional lability and situationally inappropriate expression, alongside gains in self-awareness, control of negative emotions, and emotional flexibility. Moral decision-making scores likewise improved significantly (P<0.05). Conclusion: A multidimensional wisdom-based educational program can enhance metacognitive skills, emotion regulation, and moral decision-making. Educational systems, training centers, and counseling services should therefore prioritize and implement wisdom-based interventions.</div> برنامه آموزشی مبتنی بر خِرد, مهارت‌های فراشناختی, راهبردهای تنظیم هیجان, تصمیم‍‌گیری اخلاقی Wisdom-based educational program, Metacognitive skills, Emotion regulation strategies, Moral decision-making 30 49 http://icssjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-2046-1&slc_lang=fa&sid=1 Esmaeil Azadi اسمعیل آزادی azadi.esmaeil86@gmail.com 3360150651 100319475328460020306 No PhD Student of Educational Psychology, Department of Psychology, Faculty of Economics and Social Sciences, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran دانشجوی دکتری، گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران Rasoul Kord Noghabi رسول کردنوقابی R.kordnoghabi@basu.ac.ir 100319475328460020307 100319475328460020307 Yes Professor, Department of Psychology, Faculty of Economics and Social Sciences, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran استاد، گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران Abolghasem Yaghoobi ابوالقاسم یعقوبی yaghoobi@basu.ac.ir 100319475328460020308 100319475328460020308 No Professor, Department of Psychology, Faculty of Economics and Social Sciences, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran استاد، گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران Afshin Afzali افشین افضلی afzali. afshin@basu.ac.ir 100319475328460020309 100319475328460020309 No Associate Professor, Department of Psychology, Faculty of Economics and Social Sciences, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran دانشیار، گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران