Advances in Cognitive Sciences

fa ارزیابی ادراک بازیابندگی محرک‌های صوتی و تصویری طبیعت در میان کارگران محیط‌های صنعتی Assessing the Perceived Restorativeness of Auditory and Visual Nature Stimuli among Industrial Workers روان شناسی شناختی پژوهشي اصیل Research مقدمه: خستگی ذهنی یکی از مسائل مهم در محیط‌های صنعتی است که می‌تواند بر عملکرد، هوشیاری و ایمنی کارکنان تأثیر بگذارد. با توجه به محدودیت دسترسی مستقیم به طبیعت در بسیاری از فضاهای بسته صنعتی، بازنمایی طبیعت از طریق محرک‌های صوتی و تصویری می‌تواند راهکاری بالقوه برای ایجاد تجربه‌ای با ویژگی‌های بازیابنده باشد. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی ادراک بازیابندگی محرک‌های صوتی و تصویری طبیعت در میان کارگران محیط‌های صنعتی انجام شد. روش کار: این پژوهش با رویکرد کمّی و به‌صورت شبه‌آزمایشی انجام شد. از میان کارگران شهرک صنعتی رزن، ۱۰۰ نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. ادراک بازیابندگی با استفاده از چهار گویه اقتباس‌شده از پژوهش گودینی و همتی (۲۰۲۰)، بر مبنای چهار مؤلفه نظریه بازیابی توجه شامل دوربودن، جذابیت، گستردگی و سازگاری و در مقیاس پنج‌درجه‌ای لیکرت ارزیابی شد. شرکت‌کنندگان چهار دسته محرک طبیعت شامل آبی، جنگلی/زیستی، زمینی/پدیده‌های طبیعی و تلفیقی را در سه شیوه ارائه شنیداری، شنیداری/دیداری ثابت و شنیداری/دیداری متحرک ارزیابی کردند. داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس دوطرفه با اندازه‌گیری‌های مکرر تحلیل شدند. یافته‌ها: اثر اصلی شیوه ارائه بر ادراک بازیابندگی معنادار بود (F(2, 198)=6.10، p=0.003، η²p=0.058). همچنین، اثر اصلی نوع طبیعت معنادار بود (F(3, 297)=13.90، p<0.001، η²p=0.123). مقایسه‌های زوجی نشان دادند که ادراک بازیابندگی در دو شیوه شنیداری/دیداری ثابت و شنیداری/دیداری متحرک، در مقایسه با شیوه صرفاً شنیداری، به‌طور معناداری بیشتر بود؛ اما تفاوت میان دو شیوه شنیداری/دیداری ثابت و متحرک معنادار نبود. محرک‌های آبی و جنگلی/زیستی نیز در مقایسه با محرک‌های زمینی/پدیده‌های طبیعی و تلفیقی، ادراک بازیابندگی بالاتری داشتند. شواهد آماری کافی برای تأیید اثر متقابل شیوه ارائه و نوع طبیعت به دست نیامد (F(5.12, 506.92)=0.44، p=0.825). نتایج: در این پژوهش، ارائه دیداری‌ـ‌شنیداری با میانگین ادراک بازیابندگی بالاتری نسبت به ارائه صرفاً شنیداری همراه بود؛ بااین‌حال، اندازه تفاوت میانگین‌ها محدود بود و تفاوت معناداری میان ارائه دیداری‌ـ‌شنیداری ثابت و متحرک مشاهده نشد. همچنین، تفاوت میان دسته‌های طبیعت باید با توجه به محرک‌های منتخب این مطالعه تفسیر شود. یافته‌ها صرفاً ناظر بر ادراک بازیابندگی هستند و اثربخشی محرک‌ها بر بازیابی واقعی توجه، کاهش خستگی ذهنی یا بهبود عملکرد کارکنان را اثبات نمی‌کنند.   Introduction: Mental fatigue is a concern in industrial work environments. Exposure to auditory and visual representations of nature may provide a potential means of enhancing perceived restorativeness in such settings. This study aimed to assess the perceived restorativeness of auditory and visual nature stimuli among industrial workers. Methods: This quantitative, quasi-experimental study was conducted among 100 workers at Razan Industrial Estate. Perceived restorativeness was assessed using four items adapted from Goudini and Hemmati (2020), reflecting four components of Attention Restoration Theory: being away, fascination, extent, and compatibility. Responses were recorded on a five-point Likert scale. Participants evaluated four types of nature stimuli—water-based, forest/biotic, ground-based natural phenomena, and composite stimuli—under three presentation modes: auditory-only, auditory with static visual images, and auditory with dynamic visual images. The data were analyzed using two-way repeated-measures analysis of variance (ANOVA). Findings: The main effect of presentation mode was statistically significant, F(2, 198) = 6.10, p = .003, ηp² = .058. Perceived restorativeness was higher in both audiovisual conditions than in the auditory-only condition, whereas the difference between static and dynamic visual presentations was not statistically significant. The main effect of nature stimulus type was also significant, F(3, 297) = 13.90, p < .001, ηp² = .123. Forest/biotic and water-based stimuli received higher perceived restorativeness scores than ground-based natural phenomena and composite stimuli. The interaction between presentation mode and stimulus type was not significant, F(5.12, 506.92) = 0.44, p = .825. Conclusion: The findings suggest that combining nature sounds with visual representations of nature is associated with higher perceived restorativeness than presenting nature sounds alone. However, no significant difference was found between static and dynamic visual presentations. The findings should be interpreted in relation to the specific stimuli used in this study. As the study assessed perceived restorativeness, it does not establish whether these stimuli reduce actual mental fatigue, restore attentional capacity, or improve work performance.   خستگی ذهنی، نظریه بازیابی توجه، ادراک بازیابندگی، محیط‌های صنعتی، بازنمایی طبیعت Mental fatigue, Attention Restoration Theory, perceived restorativeness, industrial environments, nature representation 0 0 http://icssjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1190-1&slc_lang=fa&sid=1 Javad Godini جواد گودینی j.goudini1980@yahoo.com Yes Faculty of Architecture and Urban Planning دانشکده فنی و مهندسی amir Taheri Monfared امیر حسین طاهری منفرد j.goudini1980@yahoo.com No Faculty of Architecture and Urban Planning دانشکده فنی و مهندسی